Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 47

" ચકાર રક્ષોધિપતેર્મહત્ ભયમ્"
Means that a great fear arose in the mind of the Rakshasa King. In the forty sixth Sarga we heard about the doubts in Ravana's mind. Now the doubts have moved to the next stage, fear. We will see how that fear arose in this Sarga.

The Sarga starts with the following line.
"સેનાપતીન્ પઞ્ચ સતુ પ્રમાપિતાન્
હનૂમતા સાનુચરાન્ સવાહનાન્"

Hearing that the five generals have been killed, along with their followers and vehicles, Ravana looked towards his son Aksha.

Ravana's look is enough for the young one. Aksha is the younger son of Ravana. Then spurred by the glance of the king, the glorious hero, Aksha holding a marvelous bow, sprang up in that royal assembly like the fire kindled by the reputed Brahmins. Then Aksha marched towards the great Vanara for the epic battle.

Sarga 47 is the story of Aksha battling Hanuman.

Now we continue with Slokas of Sarga 47.

||Sloka 47.01||

સેનાપતીન્ પંચ સ તુ પ્રમાપિતાન્
હનુમતા સાનુચરાન્ સવાહનાન્|
સમીક્ષ્ય રાજા સમરોદ્ધતોન્મુખં
કુમારમક્ષં પ્રસમૈક્ષતાગ્રતઃ||47.01||

સ||પંચ સેનાપતીન્ સ અનુચરાન્ સ વાહનાન્ પ્રમાપિતાન્ સમીક્ષ્ય રાજા સમરોદ્ધતઃ ઉન્મુખં કુમારં અક્ષં અગ્રતઃ પ્રસમૈક્ષત||

Govindaraja Tika says - સમીક્ષ્ય વિજ્ઞાય ( having known)

||Sloka meanings||

સ અનુચરાન્ સ વાહનાન્ પ્રમાપિતાન્ -
destroyed along with the followers and their vehicles
પંચ સેનાપતીન્ સમીક્ષ્ય -
seeing that the five generals
સમરોદ્ધતઃ ઉન્મુખં - સમરમુનકુ સુમુખુડૈન -
one who is excited to take up the battle
રાજા અગ્રતઃ કુમારં અક્ષં પ્રસમૈક્ષત -
kings' eyes fell on the prince Aksha who is in the front

||Sloka summary||

"Seeing that the five generals along with the followers and their vehicles were destroyed , the kings' eyes fell on the prince Aksha who is in the front and who is excited to take up the battle." ||47.01||

||Sloka 47.02||

સ તસ્ય દૃષ્ટ્યર્પણસંપ્રચોદિતઃ
પ્રતાપવાન્ કાંચન ચિત્રકાર્મુકઃ|
સમુત્પપાતાથ સદસ્યુદીરિતો
દ્વિજાતિમુખ્યૈર્હવિષેવ પાવકઃ||47.02||

સ|| અથ તસ્ય દૃષ્ટ્યર્પણ સંપ્રચોદિતઃ પ્રતાપવાન્ કાંચન ચિત્રકાર્મુખઃ સદસિ દ્વિજાતિ મુખ્યૈઃ હવિષાઉદીરિતઃ પાવકઃ ઇવ સમુત્પપાત||

Rama Tika says- તસ્ય રાવણસ્ય દૃષ્ટ્યર્પણેન દૃષ્ટિ પ્રચાલને એવ સંપ્રચોદિતઃ પ્રેરિતઃ પાવક ઇવ સમુત્પપાત|

||Sloka meanings||

અથ તસ્ય દૃષ્ટ્યર્પણ સંપ્રચોદિતઃ-
then spurred by the glance ( of the king)
પ્રતાપવાન્ કાંચન ચિત્રકાર્મુખઃ -
the glorious hero, holding a marvelous bow inlaid with gold
દ્વિજાતિ મુખ્યૈઃ -
by the reputed Brahmins.
હવિષાઉદીરિતઃ પાવકઃ ઇવ -
like the fire kindled with oblations
સદસિ સમુત્પપાત -
sprang up in the assembly

||Sloka summary||

"Then spurred by the glance ( of the king) the glorious hero, holding a marvelous bow inlaid with gold sprang up in that royal assembly like the fire kindled by the reputed Brahmins." ||47.02||

||Sloka 47.03||

તતો મહદ્બાલદિવાકરપ્રભમ્
પ્રતપ્ત જાંબૂનદજાલસંતતમ્|
રથં સમાસ્થાય યયૌ સ વીર્યવાન્
મહાહરિં તં પ્રતિ નૈરૃતર્ષભઃ||47.03||

સ|| તતઃ વીર્યવાન્ નૈરૃતર્ષભઃ મહત્ બાલદિવાકરપ્રભં પ્રતપ્ત જાંબૂનદ જાલસંતતં રથં સમાસ્થાય સ મહહરિં પ્રતિ યયૌ ||

||Sloka meanings||

તતઃ મહત્ વીર્યવાન્ નૈરૃતર્ષભઃ -
then that hero, a bull among giants
બાલદિવાકરપ્રભં -
splendid like the rising Sun
પ્રતપ્ત જાંબૂનદ જાલસંતતં -
glittering like piece of pure gold
રથં સમાસ્થાય સ -
having climbed the chariot
મહહરિં પ્રતિ યયૌ -
marched towards the great Vanara

||Sloka summary||

"Then that hero, a bull among giants, splendid like the Sun in his infancy, having ascended a chariot glittering like piece of pure gold, marched towards the great Vanara." ||47.03||

||Sloka 47.04||

તતસ્તપઃ સંગ્રહ સંચયાર્જિતમ્
પ્રતપ્ત જાંબૂનદજાલ શોભિતમ્|
પતાકિનં રત્નવિભૂષિત ધ્વજમ્
મનોજવાષ્ટાશ્વવરૈઃ સુયોજિતમ્||47.04||

સ|| તતઃ તપઃસંગ્રહઃ સંચયાર્જિતં પ્રતપ્ત જાંબૂનદજાલશોભિતં પતાકિનં રત્નવિભૂષિત ધ્વજમ્ મનોજવા અષ્ટ વરૈઃ અશ્વૈઃ સુયોજિતં ||

||Sloka meanings||

તતઃ તપઃસંગ્રહઃ સંચયાર્જિતં -
gained by austerities of highest order
પ્રતપ્ત જાંબૂનદજાલશોભિતં -
overlaid with pure gold armor,
પતાકિનં રત્નવિભૂષિત ધ્વજમ્ -
fitted with flags and staff studded with precious gems
મનોજવા અષ્ટ વરૈઃ અશ્વૈઃ સુયોજિતં -
yoked with eight best horses having the speed of mind

||શ્લોકા તાત્પર્યમુ||

"That chariot gained by austerities of highest order, overlaid with pure gold armor, fitted with flags and staff studded with precious gems, was yoked with eight best horses having the speed of mind." ||47.04||

||Sloka 47.05||

સુરાસુરાધૃષ્ય મસંગચારિણં
રવિપ્રભં વ્યોમચરં સમાહિતમ્|
સતૂણમષ્ટાસિનિબદ્ધબંધુરમ્
યથાક્રમાવેશિત શક્તિતોમરમ્||47.05||

સ|| સુરાસુરાધૃષ્યં અસંગચારિણં રવિપ્રભં વ્યોમચરં સતૂણં સમાહિતં અષ્ટાસિ નિબદ્ધબંધુરં યથાક્રમાવેશિતશક્તિતોમરં||

Rama Tika says - અસંગચારિણં નિરાલમ્બગમનશીલમ્

||Sloka meanings||

સુરાસુરાધૃષ્યં -
(that which was) unassailable by Suras and Asuras alike
અસંગચારિણં -
(that which was) moved without touching the ground
રવિપ્રભં વ્યોમચરં -
could fly in the sky with the splendor of the Sun
સતૂણં સમાહિતં -
equipped with quivers
અષ્ટાસિ નિબદ્ધબંધુરં -
equipped with eight swords
યથાક્રમાવેશિતશક્તિતોમરં -
with javelins and clubs placed in right place and order

||Sloka summary||

"The chariot which was unassailable by Suras and Asuras alike, moved without touching the ground, with the splendor of the Sun, and could fly in the sky. It is equipped with quivers eight swords. javelins and clubs placed in right place and order." ||47.05||

||Sloka 47.06||

વિરાજમાનં પ્રતિપૂર્ણ વસ્તુના
સહેમદામ્ના શશિસૂર્યવર્ચસા|
દિવાકરાભં રથમાસ્થિતઃ તતઃ
સ નિર્જગામામરતુલ્યવિક્રમઃ||47.06||

સ||તતઃ અમરતુલ્યવિક્રમઃ વિરાજમાનં સઃ સહેમદામ્ના શશિસૂર્ય વર્ચસા પ્રતિપૂર્ણવસ્તુના વિરાજમાનં દિવાકરાભં રથં આસ્થિતઃ નિર્જગામ||

||Sloka meanings||

તતઃ અમરતુલ્યવિક્રમઃ -
then the one who is equal to gods in courage
સહેમદામ્ના વિરાજમાનં સઃ -
shining brightly with a golden garland
શશિસૂર્ય વર્ચસા -
brilliance of Sun and moon
પ્રતિપૂર્ણવસ્તુના -
equipped with all weapons,
દિવાકરાભં -
glowing and shining like the Sun
રથં આસ્થિતઃ નિર્જગામ -
ascended the chariot and went.

||Sloka summary||

"Then the one who is equal to gods in courage, wearing a golden garland, bright like Sun and Moon, equipped with all weapons, glowing and shining like the Sun, ascended the chariot and went." ||47.06||

||Sloka 47.07||

સ પૂરયન્ ખં મહીં ચ સાચલામ્
તુરંગમાતંગ મહારથસ્વનૈઃ|
બલૈઃ સમેતૈઃ સ હિ તોરણસ્થિતમ્
સમર્થ માસીનમુપાગમત્ કપિમ્||47.07||

સ||સઃ તુરંગ માતંગ મહારથસ્વનૈઃ ખં મહીં ચ સ અચલાં પૂરયન્ સમેતૈઃ બલૈઃ સહ તોરણસ્થં સમર્થં આસીનં કપિં ઉપાગમત્||

||Sloka meanings||

તુરંગ માતંગ મહારથસ્વનૈઃ -
with the sounds of horses, elephants and the chariots
ખં મહીં ચ સ અચલાં પૂરયન્ -
filling the sky, the earth and the mountains,
સમેતૈઃ બલૈઃ સહ -
along with army
તોરણસ્થં આસીનં -
seated on the archway
સમર્થં કપિં ઉપાગમત્ -
reached the very capable Vanara

||Sloka summary||

"With the sounds of horses, elephants and the chariot filling the sky, the earth and the mountains, he along with army reached the very capable Vanara seated on the archway."||47.07||

||Sloka 47.08||

સ તં સમાસાદ્ય હરિં હરીક્ષણો
યુગાંતકાલાગ્નિમિવ પ્રજાક્ષયે|
અવસ્થિતં વિસ્મિતજાતસંભ્રમઃ
સમૈક્ષતાક્ષો બહુમાનચક્ષુસા||47.08||

સ|| સઃ હરીક્ષણઃ અક્ષઃ પ્રજાક્ષયે યુગાંતકાલગ્નિં ઇવ અવસ્થિતં તં હરિં સમાસાદ્ય વિસ્મિતજાત સંભ્રમઃ બહુમાન ચક્ષુસા સમૈક્ષત ||

||Sloka meanings||

સઃ હરીક્ષણઃ અક્ષઃ - Aksha ,with eyes like that of a lion
પ્રજાક્ષયે યુગાંતકાલગ્નિં ઇવ અવસ્થિતં -
appearing like the fire at the time of dissolution.
તં હરિં સમાસાદ્ય - approaching that Vanara
વિસ્મિતજાત સંભ્રમઃ - astonished and awe struck
બહુમાન ચક્ષુસા સમૈક્ષત - looked at him with great respect

||Sloka summary||

"Aksha , who had the eyes like that of a lion, reached the Vanara who appeared like the fire at the time of dissolution. Astonished and awe struck he looked at him with great respect".||47.08||

||Sloka 47.09||

સ તસ્યવેગં ચ કપેર્મહાત્મનઃ પરાક્રમં ચારિષુ પાર્થિવાત્મજઃ|
વિચારયન્ સ્વં ચ બલં મહાબલો હિમક્ષયે સૂર્ય ઇવાsભિવર્ધતે||47.09||

સ|| મહાબલઃ પાર્થિવાત્મજઃ મહાત્મનઃ તસ્ય કપેઃ વેગં ચ અરિષુ પરાક્રમં ચ સ્વં બલં ચ વિચારયન્ હિમક્ષયે સૂર્ય ઇવ અભિવર્ધતે||

||Sloka meanings||

મહાબલઃ પાર્થિવાત્મજઃ -
powerful son of the king
મહાત્મનઃ તસ્ય કપેઃ વેગં ચ -
the speed of the great Vanara
અરિષુ પરાક્રમં ચ -
and prowess against enemies
સ્વં બલં ચ વિચારયન્ -
judging his own strength,
હિમક્ષયે સૂર્ય ઇવ અભિવર્ધતે -
began to grow like the Sun at the end of the winter

||Sloka summary||

"The powerful son of the king judging the speed and prowess of the Vanara and his own strength, began to grow like the Sun at the end of the winter." ||47.09||

||Sloka 47.10||

સ જાતમન્યુઃ પ્રસમીક્ષ્ય વિક્રમં
સ્થિરં સ્થિતઃ સંયતિ દુર્નિવારણમ્|
સમાહિતાત્મા હનુમંતમાહવે
પ્રચોદયામાસ શરૈસ્ત્રિભિશ્શિતૈઃ||47.10||

સ|| સંયતિ દુર્નિવારણં સ્થિરં વિક્રમં પ્રસમીક્ષ્ય સઃ( અક્ષુઃ) જાતમન્યુઃ સ્થિરઃ સમાહિતાત્મા હનુમંતં શિતૈઃ ત્રિભિઃ શરૈઃ આહવે પ્રચોદયામાસ||

||Sloka meanings||

સંયતિ દુર્નિવારણં -
irresistible in war,
સ્થિરં વિક્રમં પ્રસમીક્ષ્ય -
seeing him steady, valorous
સઃ( અક્ષુઃ) જાતમન્યુઃ -
he became angry
સ્થિરઃ સમાહિતાત્મા -
remaining steady and full of attention
હનુમંતં શિતૈઃ ત્રિભિઃ શરૈઃ -
attacked him with three sharp arrows
આહવે પ્રચોદયામાસ -
provoking him in the battle

||Sloka summary||

"He became angry recognizing Hanuman who is irresistible in war, steady, valorous. He attacked him with sharp arrows to his head in the battle."

||Sloka 47.11||

તતઃ કપિં તં પ્રસમીક્ષ્ય ગર્વિતમ્
જિતશ્રમં શત્રુપરાજયોર્જિતમ્|
અવૈક્ષતાક્ષઃ સમુદીર્ણમાનસઃ
સ બાણપાણિઃ પ્રગૃહીતકાર્મુકઃ||47.11||

સ|| તતઃ સઃ અક્ષઃ ગર્વિતં શત્રુપરાજયોર્જિતમ્ તં કપિં જિતશ્રમં પ્રસમીક્ષ્ય બાણપાણિઃ પ્રગૃહીતકાર્મુકઃ સમુદીર્ણમાનસઃ અવૈક્ષત||

||Sloka meanings||

તતઃ સઃ અક્ષઃ - then the prince Aksha
ગર્વિતં શત્રુપરાજયોર્જિતમ્ -
who is with pride of intent to conquer enemies.
જિતશ્રમં તં કપિં પ્રસમીક્ષ્ય -
who conquered fatigue
બાણપાણિઃ પ્રગૃહીતકાર્મુકઃ -
holding the bow and arrows in his hand
સમુદીર્ણમાનસઃ અવૈક્ષત -
looked at him with increased excitement to fight

||Sloka summary||

"Then the prince Aksha holding the bow and arrows in his hand, and with increased excitement to fight, looked at Hanuman who is with pride of intent to conquer enemies, who conquered fatigue, and reflected in his mind ."||47.11||

||Sloka 47.12||

સ હેમ નિષ્કાંગદ ચારુકુંડલઃ સમાસસાદાશુ પરાક્રમઃ કપિમ્|
તયોર્બભૂવાપ્રતિમઃ સમાગમઃ સુરાસુરાણામપિ સંભ્રમપ્રદઃ||47.12||

સ|| અશુ પરાક્રમઃ હેમનિષ્કાંગદ ચારુકુંડલઃ સઃ કપિં સમાસાદ | તયોઃ અપ્રતિમઃ સંગમઃ સુરઃ અસુરાણાં અપિ સંભ્રમપ્રદઃ અભૂત્ ||

||Sloka meanings||

સઃ અશુ પરાક્રમઃ -
he, the energetic hero
હેમનિષ્કાંગદ ચારુકુંડલઃ -
one wearing golden armlets and ear rings
કપિં સમાસાદ -
reached the Vanara
તયોઃ અપ્રતિમઃ સંગમઃ -
their unmatched battle
સુરઃ અસુરાણાં અપિ સંભ્રમપ્રદઃ અભૂત્ -
had all the Suras and Asuras in awe.

||Sloka summary||

"The energetic hero wearing golden armlets and ear rings reached the Vanara. Their unmatched battle has all the Suras and Asuras in awe."

||Sloka 47.13||

રરાસ ભૂમિર્નતતાપ ભાનુમાન્
વવૌ ન વાયુઃ પ્રચચાલ ચાચલઃ|
કપેઃ કુમારસ્ય ચ વીક્ષ્ય સંયુગમ્
નનાદ ચ દ્યૌરુદધિશ્ચ ચુક્ષુભે||47.13||

સ|| કપેઃ કુમારસ્ય ચ સંયુગં વીક્ષ્ય ભૂમિઃ રરાસ | ભાનુમાન્ નતતાપ| વાયુઃ ન વવૌ| અચલઃ ચ પ્રચચાલ | દ્યૌઃ ઉદધિશ્ચ ચુક્ષુભે||

||Sloka meanings||

કપેઃ કુમારસ્ય ચ સંયુગં વીક્ષ્ય -
seeing the battle of the Vanara and the prince
ભૂમિઃ રરાસ - earth shook
ભાનુમાન્ નતતાપ -
Sun did not shine
વાયુઃ ન વવૌ -
wind did not move
અચલઃ ચ પ્રચચાલ -
the immovables shook
દ્યૌઃ ઉદધિશ્ચ ચુક્ષુભે -
sky and the oceans felt agitated..

||Sloka summary||

"Seeing the battle of the Vanara and the prince, the earth shook. Sun did not shine. Wind did not move. Immovables shook. The sky and the oceans felt agitated."||47.13||

||Sloka 47.14||

તતઃ સવીરઃ સુમુખાન્ પતત્રિણઃ
સુવર્ણપુંખાન્ સવિષા નિવોરગાન્|
સમાધિસંયોગ વિમોક્ષતત્ત્વવિત્
શરાનથત્રીન્ કપિમૂર્ધ્નપાતયત્||47.14||

સ|| તતઃ અથ વીરઃ સમાધિસંયોગવિમોક્ષતત્ત્વવિત્ સઃ સુમુખાન્ સુવર્ણપુંખાન્ પતત્રિણઃ સવિષાન્ ઉરગાન્ ઇવ ત્રીન્ શરાન્ કપિમૂર્ધ્નિ અપાતયત્ ||

||Sloka meanings||

તતઃ અથ વીરઃ - then that hero
સમાધિસંયોગવિમોક્ષતત્ત્વવિત્ -
good at targeting and releasing with good concentration
સુમુખાન્ સુવર્ણપુંખાન્ સઃ -
good looking , golden shafted
સુમુખમૈન બંગારુ પિડુલુકલવાડુ અગુ આતડુ
પતત્રિણઃ - winged arrows
સવિષાન્ ઉરગાન્ ઇવ -
smeared with poison like serpent's
ત્રીન્ શરાન્ કપિમૂર્ધ્નિ અપાતયત્ -
hit with three arrows on the head of Vanara

||Sloka summary||

"The hero good at targeting and releasing with good concentration, struck Vanara on the head with three good looking golden shafted winged arrows, smeared with poison like serpents." ||47.14||

||Sloka 47.15||

સ તૈઃ શરૈર્મૂર્થ્નિ સમં નિપાતિતૈઃ
ક્ષરન્નસૃદ્દિગ્ધ વિવૃત્તલોચનઃ|
નવોદિતાદિત્યનિભઃ શરાંશુમાન્
વ્યરાજતાદિત્ય ઇવાંશુમાલિકઃ||47.15||

સ|| સમં મૂર્ધ્નિ નિપાતિતૈઃ તૈઃ શરૈઃ ક્ષરન્ અસૃગ્ધિતવિવૃત્તલોચનઃ નવોદિતાદિત્યનિભઃ શરાંશુમાન્ સઃ અંશુમાલિકઃ આદિત્ય ઇવ વ્યરાજત||

||Sloka meanings||

સમં મૂર્ધ્નિ નિપાતિતૈઃ -
simultaneously hit on the head
તૈઃ શરૈઃ ક્ષરન્ -
being hit by those arrows
અસૃગ્ધિતવિવૃત્તલોચનઃ -
with his eyes were wetted by the red blood flowing down
નવોદિતાદિત્યનિભઃ શરાંશુમાન્ -
looking like a newly risen Sun, with rays of arrows
સઃ અંશુમાલિકઃ આદિત્ય ઇવ વ્યરાજત -
he shone like the sun garlanded with arrows as rays

||Sloka summary||

"Hanuman simultaneously shot at the head by those arrows, his eyes were wetted by the red blood flowing down . He was looking like a newly risen Sun. The arrows appeared like his rays. Garlanded with rays he glowed like the Sun." ||47.15||

||Sloka 47.16||

તતઃ સ પિંગાધિપમંત્રિસત્તમઃ
સમીક્ષ્ય તં રાજવરાત્મજં રણે|
ઉદગ્ર ચિત્રાયુધ ચિત્રકાર્મુકમ્
જહર્ષ ચાપૂર્ય ચાહવોન્મુખઃ||47.16||

સ|| તતઃ સઃ પિંગાધિપમંત્રિસત્તમઃ ઉદગ્ર ચિત્રાયુધ કાર્મુકં તં રાજવરાત્મજં સમીક્ષ્ય અહવઃ ઉન્મુખઃ અપૂર્યત ચ ||

||Sloka meanings||

તતઃ સઃ પિંગાધિપમંત્રિસત્તમઃ -
the esteemed minister of the coppery eyed Sugriva
ઉદગ્ર ચિત્રાયુધ કાર્મુકં -
holding many splendid weapons,
તં રાજવરાત્મજં સમીક્ષ્ય -
seeing the prince
અહવઃ ઉન્મુખઃ અપૂર્યત ચ -
rejoiced and made necessary preparations ready for the battle

||Sloka summary||

"Hanuman, the esteemed minister of the coppery eyed Sugriva, seeing the prince holding many splendid weapons, rejoiced and made necessary preparations ready for the battle." ||47.16||

||Sloka 47.17||

સ મંદરાગ્રસ્થ મિવાંશુમાલિકો
વિવૃદ્ધકોપા બલવીર્યસંયુતઃ|
કુમારમક્ષં સબલં સ વાહનમ્
દદાહ નેત્રાગ્નિ મરીચિભિસ્તદા||47.17||

સ|| મંદરાગ્રસ્થઃ ઇવ બલવીર્યસંયુતઃ સઃ વિવૃદ્ધકોપઃ સબલં સવાહનં કુમારં અક્ષં તદા નેત્રાગ્નિમરીચિભિઃ દદાહ||

||Sloka meanings||

મંદરાગ્રસ્થઃ ઇવ -
Like the one sitting on the mount Mandara,
બલવીર્યસંયુતઃ સઃ વિવૃદ્ધકોપઃ -
endowed with strength and valor, his anger increased
સબલં સવાહનં કુમારં અક્ષં -
prince Aksha, along with his army and the vehicles
તદા નેત્રાગ્નિમરીચિભિઃ દદાહ-
it seemed like the fiery rays emerging from his eyes were burning them away.

||Sloka summary||

"Like the one sitting on the mount Mandara, endowed with strength and valor his anger increased. He looked at the prince along with his army and the vehicles, and it seemed like the fiery rays emerging from his eyes were burning them away." ||47.17||

||Sloka 47.18||

તતસ્સ બાણાસન ચિત્રકાર્મુકઃ
શર પ્રવર્ષો યુધિ રાક્ષસાંબુદઃ|
શરાન્ મુમોચાશુ હરીશ્વરાચલે
વલાહકો વૃષ્ટિ મિવાsચલોત્તમે||47.18||

સ|| તતઃ બાણાસન ચિત્રકાર્મુકઃ શરપ્રવર્ષઃ સઃ રાક્ષસાંબુદઃ યુધિ આશુ હરીશ્વરાચલે વલાહકઃ અચલોત્તમે વૃષ્ટિં ઇવ શરાન્ મુમોચ||

||Sloka meanings||

તતઃ બાણાસન ચિત્રકાર્મુકઃ -
then Aksha endowed with a quiver and wonderful bow
શરપ્રવર્ષઃ -
rain a shower of arrows
સઃ રાક્ષસાંબુદઃ -
that demon of clouds
યુધિ આશુ - quickly in the battle
હરીશ્વરાચલે -
on Hanuman who was like a mountain
વલાહકઃ અચલોત્તમે વૃષ્ટિં ઇવ -
like the rainy clouds releasing the rain on the mountains.
શરાન્ મુમોચ-
showered the arrows

||Sloka summary||

"Then Aksha endowed with a quiver and wonderful bow began to rapidly rain a shower of arrows on Hanuman who was like a mountain, like the rainy clouds releasing the rain on the mountains." ||47.18||

||Sloka 47.19||

તતઃ કપિસ્તં રણચંડવિક્રમમ્
વિરુદ્ધતેજો બલવીર્યસંયુતમ્|
કુમારમક્ષં પ્રસમીક્ષ્ય સંયુગે
નનાદ હર્ષાત્ ઘનતુલ્યવિક્રમઃ||47.19||

સ|| તતઃ કપિઃ રણચંડવિક્રમમ્ વિરુદ્ધતેજોબલવીર્ય સંયુતં ઘનતુલ્યવિક્રમમ્ તં કુમારં અક્ષં પ્રસમીક્ષ્ય હર્ષાત્ નનાદ||

||Sloka meanings||

રણચંડવિક્રમમ્ - with fierce valor
વિરુદ્ધતેજોબલવીર્ય સંયુતં -
endowed with excessive splendor , power and energy
ઘનતુલ્યવિક્રમમ્ -
with valor equal to clouds
તં કુમારં અક્ષં પ્રસમીક્ષ્ય -
seeing that prince Aksha
કપિઃ હર્ષાત્ નનાદ -
the Vanara roared happily

||Sloka summary||

"Then seeing Aksha with fierce valor, endowed with excessive splendor , power and energy , and valor equal to a cloud, Hanuman roared happily."||47.19||

||Sloka 47.20||

સ બાલભાવાદ્યુધિ વીર્યદર્પિતઃ
પ્રવૃત્તમન્યુઃ ક્ષતજોપમેક્ષણઃ|
સમાસસાદાપ્રતિમં કપિં રણે
ગજો મહાકૂપમિવાવૃતં તૃણૈઃ||47.20||

સ|| સઃ બાલભાવાત્ યુધિ વીર્યદર્પિતઃ પ્રવૃદ્ધમન્યુઃ ક્ષતજોપમેક્ષણઃ સઃ રણે અપ્રતિમં કપિં ગજઃ તૃણૈઃ આવૃતં મહાકૂપં ઇવ સમાસસાદ||

||Sloka meanings||

સઃ બાલભાવાત્ - Young Aksha
આ અક્ષુડુ બાલુનિ ભાવમુતો
યુધિ વીર્યદર્પિતઃ -
proud of his valor in the battle
પ્રવૃદ્ધમન્યુઃ ક્ષતજોપમેક્ષણઃ -
with eyes red with anger
સઃ રણે અપ્રતિમં કપિં -
in the battle with the matchless Hanuman
સમાસસાદ - rushed ahead
ગજઃ તૃણૈઃ આવૃતં મહાકૂપં ઇવ -
like an elephant approaching a huge pit covered with grass

||Sloka summary||

"Young Aksha proud of his valor, with eyes red with anger rushed towards the matchless Hanuman like an elephant would approach a huge pit covered with grass."||47.20||

||Sloka 47.21||

સ તેન બાણૈઃ પ્રસભં નિપાતિતૈઃ
ચકાર નાદં ઘનનાદનિસ્સ્વનઃ|
સમુત્પપાતાશુ નભસ્સમારુતિઃ
ભુજોરુવિક્ષેપણ ઘોરદર્શનઃ||47.21||

સ|| સઃ તેન પ્રસભં નિપાતિતૈઃ બાણૈઃ ઘનનાદનિઃસ્વનઃ નાદં ચકાર | સઃ મારુતિઃ ભુજોરુવિક્ષેપણ ઘોરદર્શનઃ આશુ નભઃ સમુત્પપાત||

||Sloka meanings||

સઃ તેન પ્રસભં નિપાતિતૈઃ બાણૈઃ -
struck by the arrows forcefully released by the prince
ઘનનાદનિઃસ્વનઃ નાદં ચકાર -
one who can roar like clouds roared
સઃ મારુતિઃ ભુજોરુવિક્ષેપણ ઘોરદર્શનઃ -
that Maruti of fierce appearance, stretching his arms and legs
આશુ નભઃ સમુત્પપાત -
suddenly leaped to the sky

||Sloka summary||

"Struck by the arrows released by the prince Aksha, Hanuman roared violently like thundering cloud, and leaped to the sky putting up a fierce appearance stretching his arms and legs"||47.21||

||Sloka 47.22||

સમુત્પતંતં સમભિદ્રવદ્બલી
સ રાક્ષસાનાં પ્રવરઃ પ્રતાપવાન્ |
રથી રથિશ્રેષ્ઠતમઃ કિરન્ શરૈઃ
પયોધરઃ શૈલમિવાશ્મ વૃષ્ટિભિઃ||47.22||

સ|| બલી રાક્ષસાનાં પ્રવરઃ પ્રતાપવાન્ રથી રથશ્રેષ્ઠતમઃ સઃ પયોધરઃ અશ્મવૃષ્ટિભિઃ શૈલં ઇવ શરૈઃ કિરણ્ ઉત્પતંતં સમભિદ્રવત્ ||

||Sloka meanings||

બલી રાક્ષસાનાં પ્રવરઃ -
powerful leader of the Rakshasas
પ્રતાપવાન્ રથી રથશ્રેષ્ઠતમઃ -
the best warrior mounted on a chariot
પયોધરઃ અશ્મવૃષ્ટિભિઃ શૈલં ઇવ -
like a cloud showering hailstone on a mountain
સઃ શરૈઃ કિરણ્ ઉત્પતંતં સમભિદ્રવત્ -
went chasing Hanuman who was flying high showering arrows

||Sloka summary||

"The powerful leader of the Rakshasas, the best warrior mounted on a chariot, went chasing Hanuman flying high, showering arrows on him like a cloud showering hailstones on a mountain." ||47.22||

||Sloka 47.23||

સ તાન્ શરાં સ્તસ્ય હરિર્વિમોક્ષયન્
ચચાર વીરઃ પથિ વાયુ સેવિતે|
શરાંતરે મારુતવદ્વિનિષ્પતન્
મનોજનઃ સંયતિ ચંડવિક્રમઃ||47.23||

સ|| મનોજવઃ સંયતિ ચંડવિક્રમઃ વીરઃ સઃ હરિઃ મારુતવત્ વિનિષ્પતન્ તસ્ય શરાન્ વિમોક્ષયન્ વાયુસેવિતે પથિ ચચાર||

||Sloka meanings||

મનોજવઃ સંયતિ ચંડવિક્રમઃ વીરઃ -
the one who has the speed of mind , who had terrific valor in battle
સઃ હરિઃ મારુતવત્ વિનિષ્પતન્ -
that Vanara moving about like wind,
વાયુસેવિતે પથિ ચચાર - moved about in the sky
તસ્ય શરાન્ વિમોક્ષયન્ -
to dodging his arrows

||Sloka summary||

"That Vanara who has the speed of mind , who had terrific valor in battle, moving about like wind, moved about in the sky, dodging his arrows; ". ||47.23||

||Sloka 47.24||

ત માત્ત બાણાસન માહવોન્મુખં
ખ માસ્તૃણંતં નિશિખૈઃ શરોત્તમૈઃ|
અવૈક્ષતાક્ષં બહુમાન ચક્ષુસા
જગામ ચિંતાં ચ સ મારુતાત્મજઃ||47.24||

સ|| સ મારુતાત્મજઃ આત્તબાણાસનં અહવોન્મુખં વિશિખૈઃ શરોત્તમૈઃ ખં આસ્તૃણાંતં તં અક્ષં બહુમાનચક્ષુસા અવૈક્ષત ચિંતાં ચ જગામ||

||Sloka meanings||

સ મારુતાત્મજઃ - son of wind god
આત્તબાણાસનં અહવોન્મુખં -
the one facing the battle holding the quiver with arrows
વિશિખૈઃ શરોત્તમૈઃ ખં આસ્તૃણાંતં -
the one filling the sky with best of missiles
તં અક્ષં બહુમાનચક્ષુસા અવૈક્ષત -
saw that Aksha with admiring looks
ચિંતાં ચ જગામ - started thinking

||Sloka summary||

"The son of wind god with admiring looks saw Aksha who was facing the battle holding the quiver with arrows and best of missiles, who was filling the sky with best of missiles , and started thinking." ||47.24||

||Sloka 47.25||

તતઃ શરૈર્ભિન્નભુજાંતરઃ કપિઃ
કુમારવીરેણ મહત્મના નદન્|
મહાભુજઃ કર્મવિશેષતત્ત્વવિત્
વિચિંતયામાસ રણે પરાક્રમમ્||47.25||

સ|| તતઃ મહભુજઃ કર્મવિશેષતત્ત્વવિત્ કપિઃ મહાત્મના કુમારવીરેણ ભિન્નભુજાંતરઃ નદન્ રણે પરાક્રમં વિચિંતયામાસ||

||Sloka meanings||

તતઃ મહભુજઃ -
then the Vanara with strong arms
કર્મવિશેષતત્ત્વવિત્ કપિઃ -
one who knew the propriety of special actions
મહાત્મના કુમારવીરેણ ભિન્નભુજાંતરઃ -
having his arms injured by the young prince,
નદન્ રણે પરાક્રમં વિચિંતયામાસ -
roaring in the battle started thinking

||Sloka summary||

"Then the Vanara with strong arms, who knew the propriety of special actions , having his arms injured by the young prince, roaring in the battle started thinking." ||47.25||

To begin with Hanuma started the battle a little astonished. Astonished at the audacity of a young boy charging to battle him. Subsequent battle confirmed that Aksha is not a young boy. Now Hanuma must reckon Aksha as a powerful enemy, whom he cannot afford to grow into a more powerful one.

So Hanuma started thinking.

||Sloka 47.26||

અબાલવદ્બાલદિવાકર પ્રભઃ
કરોત્યયં કર્મ મહાન્ મહાબલઃ|
ન ચાસ્ય સર્વાહવકર્મશોભિનઃ
પ્રમાપને મે મતિરત્ર જાયતે||26||

સ|| બાલદિવાકરપ્રભઃ મહાબલઃ અયં અબાલવત્ મહત્ કર્મ કરોતિ| અત્ર સર્વાહવકર્મશોભિનઃ અસ્ય પ્રમાપણે મે મતિઃ ન ચ જાયતે||

||Sloka meanings||

બાલદિવાકરપ્રભઃ મહાબલઃ અયં -
mighty hero radiant as the young rising Sun
અબાલવત્ મહત્ કર્મ કરોતિ -
belying his age performs like a great one
અત્ર સર્વાહવકર્મશોભિનઃ -
here knows all means of fighting
અસ્ય પ્રમાપણે મે મતિઃ ન ચ જાયતે -
my mind does not move towards cutting him down to size

||Sloka summary||

"This mighty hero radiant as the young rising Sun, belying his age performs like a great one. He knows all means of fighting and my mind does not move towards cutting him down to size". ||47.26||

||Sloka 47.27||

અયં મહાત્મા ચ મહાંશ્ચવીર્યત
સ્સમાહિતશ્ચાતિસહશ્ચ સંયુગે|
અસંશયં કર્મગુણોદયાદયં
સનાગયક્ષૈર્મુનિભિશ્ચ પૂજિતઃ||47.27||

સ|| અયં મહાત્મા ચ વીર્યતઃ ચ મહાન્ સમાહિતઃ સંયુગે અતિસહઃ | અયં અસંશયમ્ કર્મગુણોદયાત્ સનાગયક્ષૈઃ મુનિભિઃ ચ પૂજિતઃ||

||Sloka meanings||

અયં મહાત્મા ચ - he is a great self
વીર્યતઃ ચ મહાન્ - his valor is great
સમાહિતઃ સંયુગે અતિસહઃ -
focused in a fight he is highly tolerant
અયં અસંશયમ્ કર્મગુણોદયાત્ -
without a doubt for his actions
સનાગયક્ષૈઃ મુનિભિઃ ચ પૂજિતઃ -
saluted by the Nagas, Yakshas and the sages

||Sloka summary||

"He is a great self. His valor is great. Focused in a fight he is highly tolerant. Without a doubt for his actions this hero is saluted by the Nagas, Yakshas and the sages." ||47.27||

||Sloka 47.28||

પરાક્રમોત્સાહવિવૃદ્ધમાનસઃ
સમીક્ષતે માં પ્રમુખાગ્રતઃ સ્થિતઃ|
પરાક્રમો હ્યસ્ય મનાંસિ કંપયેત્
સુરાસુરાણામપિ શીઘ્રગામિનઃ||47.28||

સ|| પરાક્રમોત્સાહ વિવૃદ્ધમાનસઃ પ્રમુખાગ્રતઃ સ્થિતઃ મામ્ સમીક્ષતે શીઘ્રગામિનઃ અસ્ય પરાક્રમઃ સુરઃ અસુરાણાં મનાંસિ અપિ પ્રકંપયેત્ ||

||Sloka meanings||

પરાક્રમોત્સાહ વિવૃદ્ધમાનસઃ -
his mental horizon expanding with valor and power
પ્રમુખાગ્રતઃ સ્થિતઃ -
standing before me
મામ્ સમીક્ષતે -
he dares to look into my eyes
શીઘ્રગામિનઃ અસ્ય પરાક્રમઃ -
swift warrior with his valor
સુરઃ અસુરાણાં અપિ -
even Suras and Asuras
મનાંસિ પ્રકંપયેત્ -
will have their minds shaken

||Sloka summary||

"His mental horizon expanding with valor and power, standing before me, he dares to look into my eyes. Swift warrior his valor will shake the minds of even Suras and Asuras". ||47.28||

||Sloka 47.29||

ન ખલ્વયં નાભિભવેદુપેક્ષિતઃ
પરાક્રમો હ્યસ્યરણેવિવર્ધતે|
પ્રમાપણં ત્વેવ મમાદ્ય રોચતે
ન વર્ધમાનોગ્નિરુપેક્ષિતું ક્ષમઃ||47.29||

સ|| અયં ન ઉપેક્ષિતઃ નાભિભવેત્ ન ખલુ રણે અસ્ય પરાક્રમઃ વર્ધતે હિ | અદ્ય પ્રમાપણં ત્વેવ મમ રોચતે | વર્ધમાનઃ અગ્નિઃ ઉપેક્ષિતું ન ક્ષમઃ||

||Sloka meanings||

અયં ન ઉપેક્ષિતઃ નાભિભવેત્ -
this man is not to be disregarded
ન ખલુ રણે અસ્ય પરાક્રમઃ વર્ધતે હિ -
he will not overtake me surely in the battle, his valor is increasing
અદ્ય પ્રમાપણં ત્વેવ મમ રોચતે -
killing him now is proper
વર્ધમાનઃ અગ્નિઃ ઉપેક્ષિતું ન ક્ષમઃ -
a spreading fire cannot be neglected

||Sloka summary||

"This man is not to be disregarded. He will not overtake me surely in the battle. But his valor is increasing. Killing him now is proper. A spreading fire cannot be neglected." ||47.29||

So Hanuman now makes up his mind.

||Sloka 47.30||

ઇતિ પ્રવેગં તુ પરસ્ય તર્કયન્
સ્વકર્મયોગં ચ વિધાય વીર્યવાન્ |
ચકારવેગં તુ મહાબલઃ તદા
મતિં ચ ચક્રેઽસ્ય વધે મહાકપિઃ||47.30||

સ|| વીર્યવાન્ મહાબલઃ મહાકપિઃ ઇતિ પરસ્ય પ્રવેગં ચિંતયન્ સ્વકર્મયોગં ચ વિધાય તથા વેગં ચકાર| અસ્ય વધે મતિં ચ ચક્રે||

||Sloka meanings||

વીર્યવાન્ મહાબલઃ મહાકપિઃ-
the heroic and mighty Vanara
ઇતિ પરસ્ય પ્રવેગં ચિંતયન્ -
thinking on the enemy's speed
સ્વકર્મયોગં ચ વિધાય -
thought of his own course of action
તથા વેગં ચકાર -
then increased his speed
અસ્ય વધે મતિં ચ ચક્રે -
made up his mind to kill him

||Sloka summary||

''The heroic and mighty Vanara while thinking on the enemy's speed and his own course of action, then increased his speed and made up his mind to kill him".||47.30||

||Sloka 47.31||

સ તસ્ય તા નષ્ટહયાન્ મહાજવાન્
સમાહિતાન્ ભારસહાન્ વિવર્તને|
જઘાન વીરઃ પથિ વાયુસેવિતે
તલપ્રહારૈઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ||47.31||

સ|| વીરઃ પવનાત્મજઃ સઃ કપિઃ વાયુસેવિતે પથિ મહાજવાન્ સમાહિતાન્ નિવર્તને ભારસહાન્ તાન્ અષ્ટ હયાન્ તલપ્રહારૈઃ જઘાન||

||Sloka meanings||

વીરઃ પવનાત્મજઃ સઃ કપિઃ -
that Vanara valiant son of wind god
તાન્ અષ્ટ હયાન્ -
those eight horses
વાયુસેવિતે પથિ -
travelling the path of wind
મહાજવાન્ -
endowed with high speed
સમાહિતાન્ નિવર્તને ભારસહાન્ -
stable in turning around, capable of carrying heavy loads
તલપ્રહારૈઃ જઘાન -
hit them on their head

||Sloka summary||

" Vanara , the hero and son of wind god with his palm then hit the eight horses, which are travelling the path of wind, which are endowed with high speed, which are stable in turning around, and which could carry heavy loads." ||47.31||

||Sloka 47.32||

તતઃ તલેનાભિહતો મહારથઃ
સ તસ્ય પિંગાધિપમંત્રિસત્તમઃ|
પ્રભઘ્નનીડઃ પરિમુક્તકૂબરઃ
પપાત ભૂમૌ હતવાજિરંબરાત્||47.32||

સ|| તતઃ તલેન અભિહિતઃ પિંગાધિપમંત્રિનિર્જિતઃ તસ્ય મહારથઃ પ્રભઘ્નનીડઃ પરિમુક્તકૂબરઃ હતવાજિભિઃ અંબરાત્ ભૂમૌ પપાત||

||Sloka meanings||

તતઃ તલેન અભિહિતઃ -
then hit by his palm
પિંગાધિપમંત્રિનિર્જિતઃ -
defeated by the minister of the coppery eyed Vanara king
તસ્ય મહારથઃ પ્રભઘ્નનીડઃ -
with the interior seat of the chariot broken
પરિમુક્તકૂબરઃ હતવાજિભિઃ -
with broken wooden structure, and with horses killed
અંબરાત્ ભૂમૌ પપાત -
(the chariot) fell on the ground from the skies

||Sloka summary||

"Then with his palm, the minister of the coppery eyed Vanara king, hit his great chariot. With the interior seat broken and the wooden structure broken, and the horses killed, the chariot fell down on the ground."||47.32||

||Sloka 47.33||

સ તં પરિત્યજ્ય મહારથો રથં
સ કાર્મુકઃ ખડ્ગધરઃ ખ મુત્સહન્|
તપોભિયોગાદૃષિરુગ્રવીર્યવાન્
વિહાય દેહં મરુતામિવાલયમ્||47.33||

સ||મહારથ સઃ રથં પરિત્યજ્ય સકાર્મુકઃ ખડ્ગધરઃ ખં ઉત્પતન્ ઉગ્રવીર્યવાન્ દેહં વિહાય તપોભિયોગાત્ મારુતં આલયં ઋષિઃ ઇવ||

||Sloka meanings||

મહારથ સઃ રથં પરિત્યજ્ય -
leaving his chariot, the great chariot warrior
ઉગ્રવીર્યવાન્ સકાર્મુકઃ -
fierce warrior with bow in his hand
ખડ્ગધરઃ ખં ઉત્પતન્ -
holding a sword flew into the sky
મારુતં આલયં ઋષિઃ ઇવ -
like the sages going through the abode of Vayu
દેહં વિહાય તપોભિયોગાત્ -
leaving the body with the power of penance

||Sloka summary||

"With bow in his hand and holding a sword, leaving his chariot, the great chariot warrior flew into the sky, like the sages with the power of penance climb the abode of Maruta leaving their body. " ||47.33||

||Sloka 47.34||

તતઃ કપિસ્તં પ્રચરંતમંબરે
પતત્રિ રાજાનિલસિદ્ધસેવિતે|
સમેતય તં મારુતતુલ્ય વિક્રમઃ
ક્રમેણ જગ્રાહ સપાદયોર્દૃઢં||47.34||

સ||તતઃ મારુતિતુલ્યવિક્રમઃ કપિઃ પતત્રિ રાજાનિલસિદ્ધસેવિતે અંબરે વિચરંતં તં સમેત્ય ક્રમેણ તં પાદયોઃ દૃઢં જગ્રાહ||

||Sloka meanings||

તતઃ મારુતિતુલ્યવિક્રમઃ કપિઃ -
then the Vanara who is equal to wind in prowess
અંબરે વિચરંતં તં સમેત્ય -
reaching him , who is flying in the sky
પતત્રિ રાજાનિલસિદ્ધસેવિતે -
frequented by Garuda, Siddhas and Vayu
ક્રમેણ તં પાદયોઃ દૃઢં જગ્રાહ -
gradually caught his both feet firmly

||Sloka summary||

"Then the Vanara who is equal to wind in prowess, while flying in the abode of Garudas Siddhas and Vayu , reached him while flying and gradually caught his both feet firmly." ||47.34||

||Sloka 47.35||

સ તં સમાવિધ્ય સહશ્રસઃ કપિઃ
મહોરગં ગૃહ્ય ઇવાંડજેશ્વરઃ|
મુમોચ વેગાત્ પિતૃતુલ્ય વિક્રમો
મહીતલે સંયતિ વાનરોત્તમઃ||47.35||

સ|| પિતૃતુલ્યવિક્રમઃ વાનરોત્તમઃ સઃ કપિઃ અંડજેશ્વરઃ મહોરગં ગૃહ્યૈવ તં સંયતિ સહશ્રસઃ સમાવિધ્ય વેગાત્ મહીતલે મુમોચ||

||Sloka meanings||

પિતૃતુલ્યવિક્રમઃ વાનરોત્તમઃ સઃ કપિઃ -
the best of Vanaras , with prowess equal to his father
અંડજેશ્વરઃ મહોરગં ગૃહ્યૈવ -
like the king of birds catching the serpents
તં સંયતિ સહશ્રસઃ સમાવિધ્ય -
seized him and spinning him a thousand times
વેગાત્ મહીતલે મુમોચ -
threw him speedily on the ground

||Sloka summary||

"The best of Vanaras , with prowess equal to his father, seized him just like the king of birds catches the serpents. Spinning him a thousand times and hitting him threw him speedily on the ground. " ||47.35||

||Sloka 47.36||

સભગ્ન બાહૂરુકટીશિરોધરઃ
ક્ષરન્નસૃજ્નિર્મથિતાસ્થિલોચનઃ|
સંભગ્નસંધિઃ પ્રવિકીર્ણબંધનો
હતઃ ક્ષિતૌ વાયુસુતેન રાક્ષસઃ||47.36||

સ|| સ રાક્ષસઃ ભગ્નબાહુ ઉરુ કટી શિરોધરઃ અસૃક્ ક્ષરન્ નિર્મથિતાસ્થિલોચનઃ સંભગ્નસંધિઃપ્રવિકીર્ણબંધનઃ વાયુસુતેન ક્ષિતૌ હતઃ||

||Sloka meanings||

સ રાક્ષસઃ ભગ્નબાહુ ઉરુ કટી શિરોધરઃ-
that Rakshasa with dislocated joints , with broken arms, thighs, hips and neck
અસૃક્ ક્ષરન્ નિર્મથિતાસ્થિલોચનઃ -
with his eyes and bones protruded, with dripping blood
સંભગ્નસંધિઃ પ્રવિકીર્ણબંધનઃ -
with joints dislocated the tendons strewn
વાયુસુતેન ક્ષિતૌ હતઃ-
killed by the son of wind god and fell on the ground

||Sloka summary||

"That Rakshasa with dislocated joints , with broken arms, thighs, hips and neck, with his eyes and bones protruded, with dripping blood , and the tendons strewn was killed by the son of wind god and fell on the ground." ||47.36||

||Sloka 47.37||

મહાકપિર્ભૂમિતલે નિપીડ્ય તં
ચકાર રક્ષોધિપતેર્મહત્ ભયમ્|
મહર્ષિભિશ્ચક્રચરૈર્મહાવ્રતૈઃ
સમેત્ય ભૂતૈશ્ચ સયક્ષપન્નગૈઃ||47.37||
સુરેશ્ચસેંદ્રૈર્ભૃશજાત વિસ્મયૈઃ
હતે કુમારે સ કપિર્નિરીક્ષિતઃ|

સ|| મહાકપિઃ તં ભૂમિતલે નિપીડ્ય રક્ષોધિપતેઃ મહત્ ભયં ચકાર | કુમારે હતે સઃ કપિઃ ભૃશજાતવિસ્મયૈઃ ચક્રચરૈઃ મહાવ્રતૈઃ મહર્ષિભિઃ સ યક્ષપન્નગૈઃ ભૂતૈશ્ચ સ ઇંદ્રૈઃ સુરૈશ્ચ સમેત્ય નિરીક્ષિતઃ ||

||Sloka meanings||

મહાકપિઃ તં ભૂમિતલે નિપીડ્ય -
the great Vanara having thrown him down onto the ground
રક્ષોધિપતેઃ મહત્ ભયં ચકાર -
the king of Rakshasas was struck with fear
કુમારે હતે - with the prince killed
ચક્રચરૈઃ મહાવ્રતૈઃ મહર્ષિભિઃ સ -
those who make rounds in sky, the sages who take great vows
યક્ષપન્નગૈઃ ભૂતૈશ્ચ -
the Yakshas , Pannagas, all beings
સ ઇંદ્રૈઃ સુરૈશ્ચ સમેત્ય -
including Indra collected together
ભૃશજાતવિસ્મયૈઃ સઃ કપિઃ નિરીક્ષિતઃ -
wonderstruck, were seeing the great Vanara with awe.

||શ્લોક તાત્પર્યમુ||

"The great Vanara throwing him down onto the ground, the king of Rakshasas was struck with fear. With the prince killed , those who make rounds in sky , the sages who take great vows , the Yakshas , Pannagas, all beings including Indra collecting together were seeing the great Vanara with awe." ||47.37||

||Sloka 47.38||

નિહત્ય તં વજ્રિસુતોપમપ્રભં
કુમારમક્ષં ક્ષતજોપમેક્ષણમ્
તમેવ વીરોભિ જગામ તોરણં
કૃતઃ ક્ષણઃ કાલ ઇવા પ્રજાક્ષયે|| 47.38||

સ||વીરઃ વજ્રિસુતોપમપ્રભં ક્ષતજોપમેક્ષણં તં અક્ષં નિહત્ય પ્રજાક્ષયે કૃતક્ષણઃ કાલઃ ઇવ તં તોરણમેવ અભિજગામ||

||Sloka meanings||

ક્ષતજોપમેક્ષણં તં અક્ષં નિહત્ય -
having hilled Aksha with blood shot eyes
વજ્રિસુતોપમપ્રભં -
radiant like the son of Indra
પ્રજાક્ષયે કૃતક્ષણઃ કાલઃ ઇવ -
like the god of death set to destroy all beings.
વીરઃ તં તોરણમેવ અભિજગામ-
that hero went back to the archway

||Sloka summary||

" Having killed that Aksha, who was radiant like the son of Indra , who was with blood shot eyes, the hero went back to the archway like the god of death to destroy all beings." ||47.38||

The violent death of the young Aksha, set off a great fear in the king of Rakshasas. Hanuman, the hero, having killed that Aksha went back to the archway, કૃતઃ ક્ષણઃ કાલ ઇવ પ્રજાક્ષયે| determined like the god of death to destroy all beings.

With that word the forty seventh Sarga comes to an end

In the forty first Sarga we heard that Hanuma was all set to go back after meeting Sita. Thinking that the Rakshasa could be softened if a few are killed in battle,

"હતપ્રવીરા હિ રણે હિ રાક્ષસાઃ
કથંચિ દીયુર્યદિ હાદ્ય માર્દવમ્| ( 41.41)

Hanuma decides to use the tactic of strength. Using his strength Hanuma exceeded his own objective, by creating fear in the mind of the King of Rakshasas.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે સપ્તચત્ત્વારિંશસ્સર્ગઃ ||

||om tat sat||

 

 

 

 

 

 

 

 

7